ERKMEN’İN COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ
A. Erkmen’in Yeri ve Başlıca Coğrafi Özellikleri Doç. Dr. Özer YILMAZ* Erkmen, Afyon Ovası olarak isimlendirilen ve kuzeydoğu-güneybatı yönünde uzanan ovanın güneyinde kurulmuştur. Afyonkarahisar ilinin batısında merkeze bağlı bir belediyedir. Afyonkarahisar-İzmir ana karayolunun 3. km’sinde ve ana karayoldan 1 km güneyde yer almaktadır. Erkmen, Afyonkarahisar merkezinden 6,7 km. uzaklıkta, merkez ilçeye bağlı olup 1991 yılında belediye olan bir kasabadır.Yerleşim merkezinin güneyinde gittikçe yükselen tepeler vardır. Kuzeyinde ise, gidildikçe alçalan düz ova tabanına inilmektedir. 1. Jeolojik Özellikleri Genel jeoloji özellikleri açısından, geçirimsiz katmanlardan oluşan kuvarsit ve şist serileri en alt tabanı oluşturmaktadır ve
I. Jeolojik zamana ait olup, Paleozoik yaşlıdır. Geçmişteki yapısal hareketler sonucu kıvrımlı, kırıklı ve çatlaklı bir yapı özelliği kazanmışlardır. III. Jeolojik zamana ait Miyosen ve Pliyosende oluşmuş sedimenter özelliğindeki kayaçlar pek çok fasiyes değişiklikleri göstermektedir. Özellikle Neojen’in kil ve marn içeren seviyeleri gölsel fasiyeste gelişmiştir ve yer yer greli seviyeler içermektedir. Karasal fasiyeste oluşan Neojen serileri ise, volkaniktüf ve aglomeralarla ara katkılıdır. Üst seviyeler ise genelde kırmızı kil, çakıllı kil ve kumlardan oluşmuştur. Yörede, Kuvaterner birimlerini, kum, çakıl ve kilden oluşan kuzeye doğru kalınlaşan alüvyonlar temsil eder. Afyonkarahisar ili merkezi ve civarında, traki-andezitlerin sarp kayalıkları ve sivri tepeleri, Erkmen güneyinde de benzer şekilde görülürler. Bunlar volkanik faaliyetler sonucunda adeta tabakalı bir yapı kazanmış kısımları bulunmaktadır..
Volkanik Kayaçlar (Andezit-Trakiandezit): Erkmen yerleşim merkezinin doğusunda, güneyinde ve batısında yer alan birimlerdir. Çevredeki başlıca yükseltileri meydana getirmekte olup; litolojik olarak Andezit ve Traki-andezitlerle temsil edilmektedirler. Muhtemelen Pliyosen başlarında oluşan volkanizma sonucu Andezitler, Pliyosen sonuna doğruda Trakitler oluşmuştur. Sedimanter Seri: Pliyosen yaşlı sedimanter seri gölet aksinin sol sahilinde gözlenmektedir. Kil, silt, kum ve çakıldan oluşan litolojik bir yapısı vardır. Pliyosen yaşlı bu çökeller çok gevşek bir biçimde olup, içersinde çapı 1 m.’ye varan andezit blokları içermektedir. Az geçirimli- geçirimsiz yapı sergilemektedirler.
Alüvyon: Kuvaterner yaşlı olan alüvyon; eğimin azalmış olduğu düzlüklerde çökelmiş olup, Erkmen deresi ve bu derenin devamı niteliğinde olan Dana deresi, Çamurluk deresinin etkisiyle oluşmuşlardır. Alüvyon içindeki çakıllar genelde volkanik kökenli olup; yarı yuvarlaktır
İri taneli Zeminler:
Pliyosen yaşlı tabakalı çökeller: Kil, silt, çakıl ve bloklardan oluşmuş olan bu çökeller; içinde boyutu 1 m.ye ulaşan andezit blokları içermektedir. İçindeki taneler köşeli olup; zemin gevsek yapıda ve az geçirimlidir. Yamaç Molozu: Erkmen merkezinin güneybatısında yer alan ve Gölete giden yolun hemen üst kısmındaki sedimanter çökellerde görünen yamaç molozu gevşektir. İçinde büyük ve köşeli bloklar vardır. Blokları tutan malzeme genelde gevşektir. Orta derecede geçirgendir. 2. Jeomorfolojik Özellikleri Erkmen, Afyon ovasını çevreleyen dağlardan kaynağını alan kısa boylu akarsuların oluşturmuş olduğu birikinti konisi üzerinde kurulmuştur. Kuzeye doğru Afyon ovasına geçilmekte ve eğim değerleri oldukça azalmaktadır. Güney kısımda ise, çok yüksek olmayan tepelere geçişi sağlayan dar alanlı plato alanları ile daha geride tepeler yer almaktadır. Güneye doğru yükselimi sağlayan tepelik alanların yamaçlarında eğim değerleri gittikçe yükselmektedir. 3. İklim Özellikleri Ülkemiz, kuzeyde “Batı Rüzgarları Sistemi’’nin etkisinde bulunan orta ve batı Avrupa’nın her mevsimi yağışlı ılıman iklimi ile, doğu Avrupa’nın karasal iklimi ve güneyde Subtropikal Yüksek Basınç Rejimi’’nin etkisinde bulunan her mevsimi kurak, tropikal bölge arasında bir geçiş kuşağı üzerinde bulunmaktadır (Koçman, 1993). Dolayısıyla Afyonkarahisar ve çevresi coğrafi konuma bağlı olarak iklim özellikleri bakımından farklar arz eden bu kuşak ve bölgelerin bütün bir yıl içinde yağış ve sıcaklık koşullarını düzenleyen basınç ve rüzgar rejimlerinin etkisinde kalmaktadır (Yılmaz, 1999). Bu değerlendirmeler ışığında Afyonkarahisar şehir merkezinin hemen batısında yer alan Erkmen’in iklimi yarıkurak, yağışın kış döneminde yoğunlaştığı ve sert geçtiği, kuraklığın Temmuz ve Ağustos aylarında orta şiddette yaşandığı iklim özelliğine sahiptir.